مرتضى مطهرى
444
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
امروز در باب روانپزشكى دادهاند . آقاى دكتر سامى حضور دارند و اين مطلب را بهتر مىدانند . واقعاً بسيارى از چيزهايى كه فساد اخلاق شمرده مىشود ، بيمارى روانى است ؛ يعنى از نظر علم ، آنها را بيمارى مىشمارند . مثلًا ما در اخلاق مىگوييم تواضع خلق خوبى است و تكبر خلق بد ، تملق و چاپلوسى هم بد است . اين چيست ؟ آيا مىشود گفت كه تكبر فقط به خاطر اينكه به ضرر اجتماع است ( بدون شك ضرر اجتماع هم در آن هست ) بد است ؟ و آيا فرق تكبر با تواضع فقط در اين است كه تكبر به زيان اجتماع است و تواضع به سود اجتماع ؟ يا از نظر فردى و شخصى هم تواضع ، سلامت است و تكبر ، بيمارى و انحراف و عقده ؟ . [ همينطور است ] حسادت در مقابل سعهء صدر و در مقابل بىحسى و بى غيرتى . انسان در مقابل خيرى كه به ديگران مىرسد ، سه جور عكس العمل مىتواند داشته باشد : يك وقت هست كه نسبت به ديگرى حسد مىورزد ؛ يعنى از اينكه او دارد و خودش ندارد ، ناراحت مىشود و اين ناراحتى در او به اين صورت ظهور مىكند كه آرزوى سلب نعمت را از او مىكند و در عمل هم فعاليت مىكند كه او نداشته باشد . اين مىشود « حسادت » . يك وقت هست كه وقتى در ديگرى نعمتى مىبيند ، آرزويش در خودش پيدا مىشود ولى در اين حد كه غيرتش تحريك مىشود كه ما هم داشته باشيم ، چرا او درسش اينقدر بالا مىرود و من عقب بمانم ؟ من هم درس بخوانم ؛ بدون اينكه يك ذره آرزوى بدى او را داشته باشد . به اين مىگويند سعهء صدر يا « غبطه » . غبطه ممدوح است . يك وقت هم يك حالت بىغيرتى در انسان هست . مىبيند ديگرى ترقى دارد ، نه آرزوى نداشتن او را دارد و نه آرزوى اينكه خودش داشته باشد ، اصلًا يك آدم بى حسى است : خوب دارند كه دارند ، به جهنم كه داشته باشند ؛ او درس خوانده من نخواندهام ، خوب نخوانده باشم . اين مطلب قطع نظر از زيانى كه ديگران مىبينند ، سه حالت مختلف در انسان است كه يكى از آنها سلامت روان است ؛ يعنى در آن حالت روان در مسير خودش جريان دارد ، و دو حالت ديگر حالتهاى انحرافى روانى است . بى حسى ، آفت و بيمارى است . آرزوى سلب نعمت از ديگرى هم بيمارى روانى است .